Angela Merkel, ooit het morele anker van Europa, heeft met recente uitspraken over Rusland en Oekraïne haar nalatenschap op scherp gezet. In een interview stelde ze dat Polen en de Baltische staten in 2021 een diplomatieke kans lieten liggen om Poetin te beteugelen — en daarmee mogelijk de oorlog hadden kunnen voorkomen.
Dat is een opmerkelijke draai aan de geschiedenis. Want wie suggereert dat Oost-Europese landen de oorlog hadden kunnen vermijden door vriendelijker te zijn voor Moskou, miskent de aard van Poetins regime. Deze landen weten als geen ander wat Russische agressie betekent. Hun wantrouwen is geen hysterie, maar historisch geheugen.
Merkels woorden passen in een bredere Duitse traditie van naïeve Ostpolitik: geloven dat handel en dialoog tirannie kunnen temmen. Maar de annexatie van de Krim, de vergiftiging van tegenstanders, en de brute inval in Oekraïne tonen het tegendeel.
Wat Merkel lijkt te vergeten, is dat diplomatie pas werkt als beide partijen de vrede willen. Poetin wilde geen compromis — hij wilde controle. Door de verantwoordelijkheid bij Oost-Europese lidstaten te leggen, schuift ze de morele kernvraag opzij: hoe ga je om met een leider die geen vrede zoekt, maar onderwerping?
Diplomatie is belangrijk. Maar diplomatie zonder moreel kompas is gevaarlijk. Merkel was een groot leider — maar zelfs grote leiders kunnen zich vergissen. En soms moet dat hardop gezegd worden.